تاریخچه راهنمایی و مشاوره شغلی در ایران

تاریخچه راهنمایی و مشاوره شغلی در ایران :

 

 

دکتر شفیع آبادی ( پدر مشاوره ایران) تاریخچه ای از فعالیتهای انجام گرفته در باب راهنمایی و مشاوره شغلی در ایران را به این شرح بیان کرده است:

 

از دوره ایران باستان تا سلطنت نادرشاه ( ۱۱۴۸ ه ش ) آموزش فنی و حرفه ای در قالب حرف و صنایع مورد علاقه پادشاهان و یاددادن هنرهای رایج زمان به شیوه استاد – شاگردی.

 

 

 

از سلطنت نادرشاه تا تاسیس دارالفنون ( ۱۱۴۸ – ۱۲۶۸ ) آموزش مشاغل به شیوه علمی با کمک مربیان فرانسوی، انگلیسی و اتریشی.

اعزام محصل به اروپا برای آموختن مشاغل در زمان ناصرالدین شاه.

در سال ۱۲۶۸ تاسیس دارالفنون در تهران توسط میرزا تقی خان فراهانی ملقب به امیر کبیر

در سال ۱۲۶۹ تاسیس مدرسه صنایع مستطرفه در تهران در رشته های نقاشی، حجاری و قالی بافی

۱۲۸۱ – ۱۲۷۵ تاسیس وزارت وظایف ( کار ) توسط ناصر الدین شاه. اعزام ۴۲ تن از فارغ التحصیلان دارالفنون به فرانسه برای یادگیری مشاغل مرتبط با رشته تحصیلی آنان.

۱۲۸۶ شکل گیری مدرسه ایران و آلمان در رشته فلز کاری و درود گری

۱۲۹۳ تاسیس اولین مدرسه فنی و حرفه ای در ایران در رشت به نام مدرسه فلاحت

۱۳۱۸ – ۱۳۱۲ تاسیس هنرستان ها و آموزشگاه های متعدد فنی در تهران و شهرستانها

۱۳۳۲ تاسیس مرکز مطالعات و راهنمایی های استخدامی با کمک وزارت کار، سازمان صنایع کشور و هیات عمران بین الملل به منظور گزینش مناسب شغلی

تهیه و تدوین طرح انتخاب، انتصاب و کارآموزی کارمندان وزارتخانه ها خصوصا آموزش و پرورش تحت نظر متخصصان ایران و خارجی.

۱۳۳۳ اقدام به ثبت نام از متقاضیان شغل و جوابگویی به آنان توسط وزارت کار ( هنوز ساخت و قانون مدونی وجود نداشت). تاسیس هنرستان صنعتی در رشت و اهواز

۱۳۳۴ تاسیس اداره کاریابی در وزارت کار برای بررسی خدمات اشتغال و سازماندهی به آنها

۱۳۳۶ تهیه آزمون های روانی و معلوماتی استاندارد و برگزاری کلاس های کارآموزی هدایت شغلی برای منتخبی از دبیران تهران توسط مرکز مطالعات و راهنمایی های استخدامی

۱۳۳۷ برگزاری اولین مسابقه عمومی دانشگاهها توسط مرکز مطالعات و راهنمایی های استخدامی با استفاده از آزمون های روانی و معلوماتی به منظور گزینش مناسب دانشجویان دانشگاهها

بررسی مسئله راهنمایی شغلی در کنفرانس تعلیمات متوسطه

صدور مجوز نظارت بر عملکرد بنگاه های کاریابی خصوصی و گسترش تدریجی مراکز کاریابی دولتی طبق ماده ۶۵ قانون کار.

۱۳۳۸ تاسیس آموزشگاه های حرفه ای سه ساله، هنرستانهای صنعتی، دبیرستانهای کشاورزی، مدارس منشی گری و دبیرستانهای بازرگانی در تهران و شهرستانها و تحول کیفی و کمی آموزش فنی و حرفه ای ایران.

۱۳۴۰ انحلال مرکز راهنمایی وابسته به اداره کل تعلیمات متوسطه

۱۳۴۲ شروع فعالیت اداره های کاریابی تحت نظارت وزارت کار

۱۳۴۷ تاسیس دفتر برنامه ریزی راهنمایی تحصیلی در معاونت آموزشی وزارت آموزش و پرورش برای تحقق اهداف برنامه های راهنمایی تحصیلی در نظام جدید آموزش و پرورش و تشکیل شورای برنامه ریزی و هدایت تحصیلی به منظور تدوین و تعیین سیاست های هدایت تحصیلی و شغلی.

۱۳۴۸ برگزاری کنفرانس ملی کار با موضوع آموزش و اشتغال توسط وزارت کار با همکاری سازمان صنایع، وزارت علوم، وزارت آموزش و پرورش و هیات عمران بین الملل.

۱۳۴۹ تصویب قانون کارآموزی در شورایعالی کارآموزی متشکل از وزرای کار، آموزش و پرورش، فرهنگ و آموزش عالی، اقتصاد، اتاق صنایع و نماینده کارگران.

۱۳۵۴ تهیه و پیشنهاد طرح برگزاری برنامه هفتگی معرفی مشاغل به آموزش و پرورش توسط عبدالله شفیع آبادی

۱۳۵۷ تعطیلی مراکز کاریابی و تغییر آن به اداره کار در شهرهای مختلف

۱۳۵۹ تاسیس شورایعالی هماهنگی آموزش فنی و حرفه ای با عضویت وزرای ذیربط به منظور نیل به هماهنگی در آموزش های فنی و حرفه ای

تالیف و چاپ کتاب راهنمایی و مشاوره شغلی و حرفه ای و نظریه های انتخاب شغل توسط دکتر عبدالله شفیع آبادی و طرح نظریه های رایج در زمینه مشاوره شغلی برای اولین بار در ایران

ارائه نظریه انتخاب شغل با عنوان روانشناسی انفرادی و انتخاب شغل توسط دکتر عبدالله شفیع آبادی برای اولین بار در ایران

۱۳۶۲ شروع فعالیت جدید برنامه طرح کاد در آموزش عمومی و متوسطه در ارتباط با آموزش های فنی و حرفه ای.

۱۳۶۸ تصویب قانون کار توسط مجمع تشخیص مصلحت نظام

۱۳۷۰ تالیف و چاپ کتاب راهنمایی تحصیلی و شغلی توسط دکتر عبدالله شفیع آبادی

۱۳۷۱ برگزاری اولین سمینار سراسری توسعه اشتغال معلولین توسط وزارت کار

۱۳۷۲ برگزاری اولین سمینار راهنمایی و مشاوره ایران در دانشگاه علامه طباطبایی و طرح مشکلات راهنمایی و مشاوره شغلی به دبیری دکتر عبدالله شفیع آبادی

۱۳۷۷ تهیه و تصویب آیین نامه دفاتر مشاوره شغلی و حرفه ای و کاریابی غیر دولتی توسط شورایعالی کار

ارائه مقاله راهنمایی شغلی و بهره وری در اولین سمینار انجمن مشاوره ایران توسط دکتر عبدالله شفیع آبادی

۱۳۷۸ برگزاری اولین همایش ملی کار از سوی وزارت کار و امور اجتماعی

۱۳۷۹ معرفی نظریه های یادگیری اجتماعی در تصمیم گیری شغلی توسط دکتر عبدالله شفیع آبادی و سنخ مایرز- بریگرز و کاربرد آن در روابط مشاوره ای و تصمیم گیری شغلی توسط دکتر سیمین حسینیان برای اولین بار در ایران در دومین سمینار انجمن مشاوره ایران به دبیری دکتر رحمت الله نورانی پور.

برگزاری همایش بررسی مسایل، مشکلات و چشم انداز اشتغال دانش آموختگان آموزش عالی توسط ستاد اشتغال جهاد دانشگاهی با مشارکت وزارت علوم و تحقیقات و فناوری، وزارت جهاد دانشگاهی با مشارکت وزارت تعاون

۱۳۸۰ برگزاری همایش مسایل اجتماعی ایران با رویکرد اشتغال از سوی انجمن جامعه شناسی ایران

برگزاری همایش ملی بررسی راهکارهای ایجاد اشتغال از سوی معاونت پژوهشی دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودهن

برگزاری نخستین سلسله نشست های علمی اشتغال از سوی سازمان همیاری اشتغال فارغ التحصیلان با همکاری جهاد دانشگاهی دانشگاههای تهران ( دانشکده فنی ) ، تربیت مدرس و صنعتی شریف

برگزاری همایش کارآفرینی و فناوری های پیشرفته از سوی دانشگاه تهران و موسسه تحقیقات و توسعه علوم انسانی به دبیری دکتر قربان بهزادیان نژاد.

۱۳۸۱ تصویب قانون مجازات بنابر پیشنهاد وزارت کار و امور اجتماعی برای اشتغال به حرفه کاریابی و مشاوره شغلی بدون داشتن پروانه کار

برگزاری همایش نقش اطلاع رسانی شغلی در بازار کار توسط وزارت کار و امور اجتماعی

۱۳۸۲ برگزاری همایش نقش اطلاع رسانی شغلی در بازار کار توسط وزارت کار و امور اجتماعی با همکاری سازمان همیاری اشتغال جهاد دانشگاهی، موسسه کار و امور اجتماعی و جهاد دانشگاههای صنعتی شریف و تربیت مدرس به دبیری دکتر محمد رضا سپهری

برگزاری اولین همایش بررسی آثار مولفه های مدیریتی و اقتصاد بر اشتغال از سوی شرکت صنایع ملی پتروشیمی با همکاری دانشگاه آزاد واحد تهران جنوب به دبیری دکتر محمود نبی زاده.

۱۳۸۳ برگزاری نخستین همایش نقش راهنمایی و مشاوره شغلی در بازار کار از سوی وزارت کار با همکاری سازمان همیاری اشتغال فارغ التحصیلان موسسه کار و تامین اجتماعی، سازمان ملی جوانان، وزارت آموزش و پرورش، سازمان آموزش فنی و حرفه ای و دانشگاههای علامه طباطبایی، الزهرا، و آزاد اسلامی به دبیری دکتر عبدالله شفیع آّبادی.

برگزاری اولین جشنواره اشتغال و کارآفرینی از سوی سازمان همیاری اشتغال فارغ التحصیلان جهاد دانشگاهی و وزارت کار و امور اجتماعی.

برگزاری همایش آموزش و اشتغال در صنعت گردشگری و مهمانپذیری در دانشکده حسابداری و مدیریت دانشگاه علامه طباطبایی

برگزاری همایش کارآفرینی زنان و چالش های پیش رو از سوی انجمن ملی زنان کارآفرین تهران.

۱۳۸۶  برگزاری جشنواره راهنمایی و مشاوره شغلی به همت جهاد دانشگاهی واحد الزهراء با همکاری ستاد کارآفرینی شهر تهران و وزارت صنایع و معادن

اولین کنگره دوسالانه روان شناسی صنعتی و سازمانی در دانشگاه اصفهان

۱۳۸۷ جشنواره برترین های کارآفرینی توسط دانشگاه تهران

نخستین سمینار کارآفرینی توسط جمعیت کارآفرینان ایران

نخستین همایش منطقه ای تجارت الکترونیک و کارآفرینی توسط جمعیت کارآفرینان ایران

اولین کنفرانس کارآفرینی کترینگ مواد غذایی و صنایع وابسته توسط جمعیت کارآفرینان ایران

دومین همایش بین المللی تعاون و آموزش کارآفرینی توسط جمعیت کارآفرینان ایران

چهارمین جشنواره کارآفرینان شریف توسط دانشگاه صنعتی شریف

همایش ملی تعاون و کارآفرینی با همکاری وزارت تعاون، دانشکده کارآفرینی دانشگاه تهران و سازمان پژوهش های علمی و صنعتی ایران و با همکاری سازمان های مرتبط

نخستین نمایشگاه کار با همکاری دانشکده کارآفرینی دانشگاه تهران، سازمان دانشجویی بین المللی

اصول و فنون مشاوره تحصیلی در مدارس

اصول و فنون مشاوره تحصیلی در مدارس

 

 هدف مشاوره کمک و یاری رساندن به مراجع است تا مهمترین و شایسته ترین راهها را انتخاب کند و عاقلانه ترین تصمیمات را اتخاذ نماید. در بطن چنین تصمیم گیری درک خویشتن، بینش فردی و اجتماعی، فراگیری و داشتن رفتاری مفید و موثر برای خود و جامعه نهفته است. اما مشاوره خصایصی دارد که آنرا از مشورتهای فردی با افراد دیگر متمایز می کند:

 

در وهله نخست، مشاوره فرایندی بیش از پند و اندرز دادن است. کار مشاور آن است که عمل تفکر را برای مراجع آسان سازد نه اینکه خود به این کار اهتمام ورزد.

در وهله دوم، مشاوره فرایندی بیش از ارائه راه حل برای مشکلات آنی و فوری است. اگر دانش آموزی قادر نیست بین رشته های تجربی و ریاضی به انتخاب بپردازد مشاور او را کمک میکند که همه عوامل مربوط را ارزشیابی کند تا دریابد چه احساس و علاقه ای بدانها دارد سپس به گزینش اقدام نماید. در پایان مشاوره ، مراجع یا دانش آموز همان فرد قبلی نیست بلکه فردی است با بینش بیشتر و گزینشی مبتنی بر روشن بینی و اندیشه ای ژرفتر.در وهله سوم، مشاوره بیش از اعمال و اقدامات به نگرشها و نظرات توجه دارد. بر اثر تغییر در نگرشها است که دگرگونی در اعمال پیش می آید. مثلا دانش آموز دبیرستانی به مشاور خود ابراز می دارد که در حضور جمع قادر به صحبت نیست و دچار شرو و خجلت می شود.مشاور ورزیده نباید مستقیما به طرح سوالات  و ارائه پیشنهاد برای حضور در جمع و صحبت در حضور دیگران نماید بلکه جوی فراهم می کند تا دانش آموز خود درباره نگرشها و مسایل دیگر خود صحبت کند.از طریق مشاوره نگرشهایی که مانع از شرکت وی در فعالیتهای اجتماعی می شود اصلاح و تعدیل می گردد به طوری که خود خواستار تجربه فعالیتهای اجتماعی می شود.نکته اساسی این است که حمله مستقیم به رفتار یا مشکل مراجع و یا انتقاد از او عملی غیر از مشاوره است.

در وهله چهارم، نگرشهای عاطفی بیش از نگرشهای تحصیلی محض مواد خام فرایند مشاوره به شمار می رود.گرداوری اطلاعات و به کاربستن فنون راهنمایی و درک نگرش تحصیلی در مشاوره جای خود را دارد اما هرگز از عواطف و احساسات و عوالم درونی مراجع غفلت نمی شود.

و در آخر، مشاوره به طور گریز ناپذیری درگیر ارتباطات مراجع با دیگر افراد است.  از اینرو مشاوران و درمانگران به رابطه مشاوره ای بیش از فنون مشاوره توجه دارند(اردبیلی،۱۳۷۴).

همانگونه که می دانید مشاوره تحصیلی نیز به مانند دیگر انواع آن می تواند به دو صورت مشاوره تحصیلی انفرادی و یا گروهی انجام شود. در مشاوره تحصیلی فردی، مشاور مدرسه پس از ایجاد جوی امن و برقراری اعتماد در دانش آموز و ایجاد رابطه حسنه با وی به کمک او به بررسی مشکل می پردازد و این ارتباط در نهایت ممکن است به حل مشکل، کسب بینش و در نهایت به تصمیم گیری مناسب توسط مراجع منجر شود. اما در مشاوره تحصیلی گروهی مشاور مدرسه همزمان و در یک موقعیت به مشاوره با تعدادی دانش آموز می پردازد. این فعالیتها بیشتر جنبه درمانی و پیشگیری دارند. در مشاوره گروهی گاهی یک و گاهی دو مشاور با تقریبا ۸ نفر شرکت کننده دور هم می نشینند و به بررسی و تجزیه و تحلیل موضوعی عاطفی و روانی می پردازندو تلاش دارند راه حلی برای مشکل بیابند. از اینرو هدف در وهله اول حل مشکل و در مرحله بعد جلوگیری از بروز مشکلات می باشد. رهبری جلسات مشاوره گروهی نیز به تخصص و تبحر نیاز دارد و رهبر باید پس از گزراندن دوره های خاص خود نیز به عنوان عضو در گروه شرکت کند و نیز گروههایی را تحت نظارت سرپرست متخصص اداره کند تا بتواند جلسات مشاوره گروهی تشکیل دهد. در زمینه تعداد شرکت کنندگان عقیده یکسانی وجود ندارد اما درمهم این است که تعداد اعضا نباید از ۱۲ نفر تجاوز کند. بخصوص در مورد مشکلات حاد عاطفی که هرچه تعداد کمتر باشد(حدود ۵ نفر) بهره وری بیشتری خواهد داشت(شفیع آبادی،۱۳۸۴).

اما با همه این امتیازات و توصیفات که از مشاوره گروهی به عمل آمد باید گفت که به دلایلی عملا امکان تشکیل جلسات گروهی برای دانش آموزان مدارس در ساعات تحصیلشان در مدرسه بسیار کم و در بیشتر مواقع غیر ممکن است از جمله این شرایط می توان به عدم وجود مکان مناسبی برای انجام این کار اشاره نمود و نیز در بسیاری موارد عدم پیشبینی برای انجام مشاوره گروهی در بسیاری موارد باعث می شود مسئولین مدرسه همکاری لازم را با مشاور برای اینکار انجام ندهند(شفیع آبادی،۱۳۷۸).

اصول تشکیل مشاوره گروهی در دوره راهنمایی و دبیرستان را می توان به سایر گروهها نظیر گروه دانشجویان و خانواده ها و حتی بیماران روانی نیز تعمیم داد. توصیه می شود به هنگام تشکیل مشاوره گروهی خصوصا در مدارس نوع مشکلات هر یک از اعضای شرکت کننده قبلا مشخص گردد و درباره لزوم و ضرورت تشکیل گروه بررسی های مقدماتی به عمل آید. برای این کار معمولا انجام یک مصاحبه تشخیصی کوتاه مدت با هریک از داوطلبان شرکت در مشاوره گروهی لازم به نظر می رسد. در مصاحبه تشخیصی قوانیین اولیه و اساسی گروه توصیف می شود و میزان امادگی و پذیرش داوطلبان برای مشارکت در کارهای گروهی تعیین می گردد(شفیع آبادی،۱۳۸۴).

تصمیم گیری شغلی

تصمیم گیری شغلی:

 

شغل دردوره بزرگسالی مهمترین و اساسی ترین عامل تامین نیازهای مادی و روانی است . هویت، استحکام شخصیت و سلامت روانی هر شخص بعد از ۲۵ سالگی بستگی به شغل او دارد. برخی تصور می کنند دوره رشد انسان تا سنین ۲۰ الی ۲۵ است و عومل گوناگون را در آن دخیل می دانند در حالیکه از نظر برخی این رشد و تکامل در بعد روحی و روانی تا آخر عمر ادامه دارد و تداوم رشد مستلزم ارضاء نیازهاست. یکی از نیازهای اساسی رشد انسان بعد از سنین تقریبا ۲۰ سالگی داشتن شغلی است که علاوه بر نیازهای مادی بتواند نیازهای روحی او را ارضاء کند، عدم انتخاب شغل یا انتخاب شغل نامناسب می تواند ای رشد و تکامل روحی و در نتیجه بروز انواع آسیب های روحی ور وانی خواهد شده وقتی سخن از انتخاب و تصمیم گیری به عمل می اید مهارت تصمیم گیری و انتخاب، مهارت مهم و اساسی برای آن خواهد بود.

 

تصمیم گیری برای انتخاب شغل در دنیای امروز و برای نسل جوان یک امر بسیاریچیده است که نیاز به مهارت دارد. این انتخاب به نحوی نیست که یک دانشجو بتواند در یک زمان کوتاه و محدود و بلافاصله بعد از فراغت از تحصیل به عمل آورد. جستجوی شغل وکار یکی از مهارتهای اساسی و مهم زندگی درقرن بیستم و به طریق اولی قرن بیستم و یکم است، زیرا شرایط عدم تعین دردنیای متحول امروزی انتخاب و تصمیم گیری شغلی را آنچنان پیچیده کرده یک فرد با یادگیری های معمول وروزمره و اخذ یک مدرک تحصیلی قادر به دستیابی شغل مناسب نیست.

عناصر تصمیم گیری در انتخاب شغل

بعضی‌ها استدلال می‌کنند که کارهایی که جوانان وارد آنها می‌شوند ، به میزان زیادی توسط وضع موجود جامعه تعیین می‌شوند ، و اینکه برای بسیاری از جوانان راههای انتخاب وجود ندارد . عده‌ای دیگر ، که شامل بسیاری از متخصصان مشاور هم می‌شود ، با این استدلال مخالفند . استدلال این افراد این است که بیشتر جوانان راههای معنی داری دارند که می‌توانند یکی از آنها را برگزینند. این افراد وظیفه مشاوران شغلی را آگاه ساختن جوانان از این راههای انتخاب و توانا ساختن آنها برای انتخاب از میان این راهها با توجه به ویژگی‌های فردی خود می‌دانند .

با این وجود ، گروهی دیگر دیدگاهی ” میانه رو ” دارند و تاکید آنها بر نفوذ افراد مهم و تاثیر سایر منابع در انتخاب شغل می‌باشد .

 

به احتمال قوی ، یک مشاوره خوب باید بر پایه هر سه این دیدگاهها بنا شود :

۱-    وضع موجود جامعه

۲- عوامل موثر فوری تر

۳- ویژگیهای فردی

 

وضع موجود جامعه :

در گسترده‌ترین سطح ، فرهنگ ما مجموعه پیچیده‌ای از انتظارات اجتماعی را منتقل می‌سازد . جایگاه جوانان و خانواده‌هایشان در ساختار اجتماعی جامعه ، دیدگاههای آنها را نسبت به خودشان و دنیای کار ، تحت تاثیر قرار می‌دهد و در نتیجه آرمانها و انتظارات آنان را نیز تحت‌الشعاع قرار می‌دهد

وضعیت‌های مختلفی که می‌تواند گستره امکانات و راههای انتخاب جوانان را محدود کند ، شامل موارد زیر می‌شود :

 

سطح شغلی والدین :

جوانانی که والدین آنها در شغل‌های تخصصی و مهارتی فعالیت داشته‌اند ، در مقایسه با افرادی که والدینشان در شغل‌های کمتر تخصصی یا ساده‌تر فعالیت داشته‌اند یا برای مدتی طولانی بیکار بوده‌اند ، به سوی آرمانهای جاه طلبانه‌تر گرایش پیدا می‌کنند و دسترسی به فرصت‌ها و امکانات بیشتری دارند .

 

جنسیت :

افراد هر دو جنس شاید نسبت به انتخاب شغل‌هایی که به طور سنتی به جنس مخالف بیشتر مربوط می‌شود ، مقاومت نشان دهند . تعصبات جنسیتی نسبت به انتخاب شغل مناسب به همان اندازه می‌تواند برای پسرها محدود کننده باشد که برای دخترها

 

ویژگی‌های قومی و نژادی :

منشاء قومی افراد می‌تواند آرمان‌های شغلی آنها را تحت تاثیر خود قرار دهد و بدلیل شبکه‌های محدود‌تر برخی از گروههای قومی اقلیت ، می‌تواند فرصت آزمایش آرمان‌ها و شانس استخدام آنها را محدود‌تر سازد . یکی از وظایف اصلی خدمات شغلی و حرفه‌ای این است که این محدودیت‌ها را کاهش دهند و در مقابل ، گستره امکانات را برای همه جوانان افزایش دهند .

این وظایف شامل موارد زیر می‌شود :

مبارزه با نگرش قالبی و کلیشه‌ای به جنسیت ، گروههای قومی و سایر تعصبات اجتماعی
فراهم آوردن دسترسی به افراد نمونه ، مثلاً‌ زنان و سیاهپوستانی که در شغل‌های غیر سنتی به موفقیت دست یافته‌اند . حمایت از افرادی که با وجود داشتن راههای انتخاب فراوان ،‌ راههای سنتی را انتخاب کرده‌اند .

 

عوامل موثر فوری‌تر :

جوانان برای انتخاب شغل ، به گستره وسیعی از منابع اطلاعاتی دسترسی دارند منابعی که نفوذ مستقیم دارند ، شامل این موارد می‌شوند :

والدین و سایر خویشاوندان

دوستان و گروه همسالان

متخصصان حرفه‌ای

معلمان موضوعی

تماس با کارمندان و استفاده از تجارب مستقیم آنها از استخدام افراد همچنین از طریق آگهی‌های شغلی و راههای عمومی ‌تر تحت تاثیر کتابها ، بروشورها ، نرم افزارهای شغلی و رسانه‌ها قرار می‌گیرند .

 

ویژگیهای فردی :

در ابتدایی ترین سطح ، تصمیم‌گیری در مورد انتخاب شغل به صورت فرآیند نسبت دادن علایق ، ارزش‌ها و توانایی‌های یک فرد به فرصت‌های شغلی و آموزشی او تعریف می‌شود . به حساب آوردن نظر خود فرد نسبت به ویژگی‌های خودش و اعتماد او به توانایی‌هایش نیز مسئله مهمی است .

۱- علائق را می‌توان به عنوان اولویت‌های فرد در مورد فعالیت‌های مربوط به کار تعریف کرد . یک چهار چوب تحقیقی خوب از ۶ نوع علاقه شغلی تشکیل می‌شود : واقع‌بینانه ( معقول ) ، جستجوگرانه ، هنرمندانه ، اجتماعی، جسورانه و سنتی ( متداول ) . افراد را می‌توان برحسب این علائق از یکدیگر متمایز کرد .

۲- : ارزش‌ها یعنی اعتقادات اساسی درباره مسائلی که برای یک نفر اهمیت دارند .
برای مثال ، نیازهای هر فرد برای تحریکات عقلانی ، امنیت یا دریافت پاداشهای مالی از کار با فرد دیگر تفاوت دارد .

۳- توانایی‌ها قدرتمند‌ترین ابزار پیش بینی سطح شغلی نهایی فرد هستند ، تمایزات غالباً در این موارد هستند .

استعدادها : قابلیت‌های فردی برای انجام یک کار خاص ، البته همراه با تعلیم .

صلاحیت‌ها : میزان دانش ، مهارتها و نگرشهایی که برای انجام موثر کار لازمند .

دستاوردها : احراز شرایط لازم آموزشی و شغلی ( مثلاً‌ قبولی در امتحانات پیشرفته و احراز شرایط حرفه‌ای درسطح ملی )

۴- نظرات فرد درباره ویژگی‌های خودش می‌تواند به اندازه ارزیابی عینی بر این ویژگیها اهمیت داشته باشد . این مسئله نیاز به مشاوره برای دادن فرصت به جوانان برای توضیح نظرات شخصی‌شان نسبت به توانایی‌هایشان را برجسته تر می‌سازد .

۵- اعتماد فرد نسبت به توانایی‌هایش نیز بر تصمیم‌گیری اثر دارد . برای مثال ، نداشتن اطمینان به مهارتهای ریاضی ، در انتخاب شغل‌هایی که مستلزم داشتن مهارتهای ریاضی است ، تاثیر دارد . به سخن کلی تر ، نداشتن اعتماد به توانایی‌ها غالباً بر تصمیم‌گیری در مورد انتخاب شغل برای دختران و اقلیت‌های قومی تاثیر گذار است . مشاوره می‌تواند در بالا بردن اعتماد به توانایی‌ها موثر باشد .

عوامل رشدی مؤثر بر تصمیم گیری و انتخاب شغل:

آرزوها وتخیلات والدین

اکتشاف در محیط

جایگاه فرزندان وترتیب تولد

سبک تربیتی والدین

بازیهای کودکی

برآوردن نیازهای هشیار و ناهشیار

الگوی عمل بودن والدین درباره مشاغل

ترغیب کلامی وشغل والدین واطرافیان

فرهنگ خانواده وجایگاه فرزندان دختروپسر درشغل

سازماندهی اوقات فراغت

درگیرکردن فرد در موقعیتهای یادگیری

خودپنداره و عزت نفس

مهارتهای کاریابی

مهارتهای شبکه سازی

مهارتهای رزومه نویسی

مهارتهای شرکت در مصاحبه استخدامی

مهارتهای ارتباط با کارفرما و شناخت بازار کار مخفی.