خشم بیمارگون

خانواده‌ها به دنبال آرامش و آسایش هستند و وقتی با بیشتر انسان‌ها صحبت می‌کنیم متوجه می‌شویم مایلند در زندگی خود آرامش داشته باشند. عوامل مختلفی می‌تواند آرامش و سلامت روان افراد را به هم بریزد. در جریان زندگی روزمره، همه انسان‌ها ممکن است از موضوعی ناراحت یا با ناکامی روبه‌رو شوند که این ناکامی در افراد مختلف واکنش‌های متفاوتی به دنبال خواهد داشت.

یکی از این واکنش‌ها، رفتار پرخاشگرانه است که به دنبال هیجان خشم در فرد ایجاد می‌شود. چنانچه فرد نتواند خشم خود را به درستی مدیریت کند ممکن است با عواقب بدی روبه‌رو شده یا این که در خانواده و جامعه خسارت‌های جبران‌ناپذیر ایجاد شود. البته باید اشاره داشت اختلالات روان‌شناختی و عدم کنترل خشم فقط فرد مبتلا را رنج نمی‌دهد بلکه زندگی را برای اعضای خانواده‌اش نیز سخت و غیرقابل تحمل می‌کند و اجازه نمی‌دهد از زندگی‌شان لذت ببرند.

خشمی که باید مورد توجه بالینی قرار بگیرد نوعی از خشم است که افسارگسیخته به حساب می‌آید و هنگام بروز، آن فرد دست به رفتارهای خشونت آمیز می‌زند و این خشونت از فریاد کشیدن شروع می‌شود و گاهی ممکن است به زد و خورد با دیگران برسد.

وقتی فرد برای حمایت از خودش رفتاری بروز می‌دهد که در آن به حقوق دیگران تجاوز می‌کند و این رفتار به شکل تنبیه‌گرایانه، ‌سرزنش‌آمیز، ‌تحکم‌جویانه و خصمانه است گفته می‌شود فرد پرخاشگر است.

پرخاشگری می‌تواند به صورت تهدید، توهین، تنبیه بدنی، لبخند تمسخرآمیز، برانگیختگی بیش از حد، ‌نگاه‌های تند و خشن، به هم فشردن دندان‌ها، ‌ایجاد مزاحمت کردن و حالت دفاعی به خود گرفتن، دیگران را سرزنش کردن، ‌نظم کلاس و مدرسه را به هم ریختن، شکستن یا پاره کردن وسایل منزل، دشنام دادن به دیگران، مخالفت کردن، ‌پرت کردن اشیا، تحقیر دیگران‌، بی‌ادبی، کوبیدن پاها روی زمین، ‌غرغرکردن، ‌فریاد زدن‌، انزوا و سکوت، ‌در خود فرو رفتن همراه با بغض کردن، غذانخوردن و گریه کردن، مشت و لگد و عبارت طعنه بروز کند.

وقتی الگوی خشم در والدین وجود دارد فرزندان خانواده نیز از رفتار والدین خود الگوبرداری می‌کنند و وقتی با ناکامی روبه‌رو می‌شوند، به جای آن که گفت‌وگو کنند، پرخاش می‌کنند. بنابراین لازم است الگوهای فرد نیز مورد شناسایی قرار بگیرد تا مشخص شود علت بروز و مدت زمان بروز رفتار پرخاشگرانه چه مدت زمانی بوده است.

وقتی خانواده مقابل فرد خشمگین تسلیم شود و فرد پرخاشگر بتواند به خواسته‌های غیرمنطقی خود دست یابد، رفته رفته عادت می‌کند برای انجام درخواست‌هایش همواره پرخاش کند؛ بنابراین لازم است راه‌های جلوگیری از تقویت خشم نیز به اطرافیان فرد بیمار آموزش داده شود. همچنین برای درمان خشم لازم است الگوهای خشم فرد مورد بررسی قرار گیرد و چنانچه اختلالات همراه وجود دارد، درمان در آن حوزه نیز صورت گیرد. برای این افراد دارودرمانی به همراه شناخت درمانی و رفتاردرمانی توصیه می‌شود.

دکتر مهرنوش دارینی

روان‌شناس و مشاور

نشانه ها،مضرات و درمان خواب دیرهنگام

یکی از مهم‌ترین رفتارهای طبیعی انسان خواب است و این رفتار فرآیندی است که به طور منظم هر ۲۴ ساعت اتفاق می‌افتد و در این رفتار، انسان نسبت به اتفاقات اطراف خود ناآگاه است. هر انسانی به طور متوسط یک سوم زندگی خود را به خواب اختصاص می‌دهد و این یک‌سوم تاثیر زیادی بر نحوه گذراندن دوسوم دیگر دارد. میزان خوابی که افراد نیاز دارند با توجه به بازه سنی متفاوت است.

نوزادان به طور متوسط ۱۶ تا ۱۷ ساعت می‌خوابند و با بالاتر رفتن سن نیاز به خواب کم می‌شود و در نوجوانی به ۸/۵ ساعت می‌رسد و میزان خواب در بزرگسالی تحت تاثیر تفاوت‌های فردی قرار می‌گیرد و افراد به طور متوسط ۶/۵ ساعت می‌خوابند.

خواب باعث می‌شود بتوانیم توانایی‌های ادراکی خود مانند حافظه، تفکر و کلام را در حد مطلوبی حفظ کنیم و چنانچه در فرآیند خواب طبیعی ما اختلالی رخ دهد، باعث ایجاد نگرانی در فرد می‌شود. بیش از ده گروه اختلال خواب وجود دارد که یکی از آنها خواب دیرهنگام است. در فرآیند خواب، مرحله پیش از به خواب رفتن وجود دارد که در این مرحله عضلات آرام می‌گیرند، ضربان قلب کند می‌شود و دمای بدن کاهش می‌یابد و برخی افراد با تاخیر به این مرحله می‌رسند و در هنگام خواب رفتن مشکل دارند.

علائم اختلال خواب دیرهنگام عبارت است از:

ـ تلاش مکرر برای زود خوابیدن و عدم موفقیت در به خواب رفتن

ـ تاخیر در به خواب رفتن (بیش از دو ساعت)

ـ دشواری زیاد و طولانی در بیدار شدن همراه با گیجی در صبح

ـ خواب آلودگی زیاد اوایل روز

۱۷ درصد از مردم درگیر خواب دیرهنگام هستند و این اختلال در ۷ درصد نوجوانان نیز به چشم می‌خورد. نشانه‌های این اختلال معمولا در نوجوانی یا اوایل بزرگسالی آغاز شروع می‌شود و روند این اختلال غالبا پایدار است و بیش از سه ماه طول می‌کشد و در بزرگسالی معمولا شدت آن افزایش می‌یابد.

تغییر در برنامه شغلی یا تحصیلی فرد که مستلزم این است که صبح‌ها زود از خواب بیدار شود، می‌تواند موجب تشدید این اختلال شود.

از پیامدهای این اختلال می‌توان به خواب آلودگی زیاد در طول روز اشاره کرد و گیجی صبحگاهی و رخوت در این افراد شایع است.

برای درمان باید ابتدا تشخیص بدرستی صورت گیرد و توجه داشت خواب دیرهنگام می‌تواند نشانه‌ای از اختلال افسردگی یا اختلال‌های شخصیت اختلالات اضطرابی نیز باشد. همچنین شیوع این اختلال در نوجوانی می‌تواند با تغییرات هورمونی که مربوط به دوران بلوغ هستند مرتبط باشد، بنابراین لازم است مسائل و سن بلوغ فرد و تغییرات هورمونی نیز مورد ارزیابی قرار گیرد. پس از تشخیص، مداخلات درمانی صورت می‌گیرد و اگراختلال همراه در فرد وجود دارد درمان‌ها به صورت ترکیبی خواهند بود. همچنین در فرآیند درمان اصلاح سبک زندگی و داشتن فعالیت بدنی منظم و ورزش‌های هوازی می‌تواند در فرآیند بهبود فرد تاثیر زیادی داشته باشد.

دکتر مهرنوش دارینی

روان‌شناس و مشاور

علل و علائم بی انگیزگی تحصیل

بیشتر انسان‌ها دوست دارند در زندگی با انگیزه باشند و از اتفاقاتی که دور و بر آنها رخ می‌دهد، لذت ببرند. خصوصا خانواده‌ها مایلند نوجوان آنها انگیزه و هدف داشته باشد و بیشترین جملاتی که به نوجوان می‌گویند تا او را برای انگیزه تحصیلی و موفقیت تشویق کنند این است: «درس بخوان تا بزرگ بشوی و در آینده برای خودت کاره‌ای بشوی»، «تنها وظیفه تو، درس خواندن است»، «اول درست را بخوان بعد هر کاری خواستی انجام بده» و… اما در عین حال با همه این فشار و جملات بازهم ممکن است نوجوان دچار بی‌انگیزگی تحصیلی شود. نداشتن انگیزه اغلب از دوره راهنمایی شروع می‌شود و در دوره دبیرستان به اوج می‌رسد. هر چه مقطع تحصیلی بالا می‌رود تأثیر انگیزه‌ها هم پیچیده‌تر می‌شود و در پسران آشفتگی بیشتر گزارش شده است.

افسردگی، اضطراب، استرس مداوم، فشار بیش از حد مدرسه یا والدین و ناتوانی‌های یادگیری از عوامل اصلی در ایجاد بی‌انگیزگی دانش‌آموزان است.

چنانچه انتظار والدین یا اولیای مدرسه از دانش‌آموز متناسب با ظرفیت هوشی او نباشد ممکن است فشار بیش از حد به او وارد کنند که نهایتا دانش‌آموز را دچار سرخوردگی تحصیلی می‌کند و شکست‌های مداوم باعث می‌شود احساس بدی در او ایجاد شود و علاوه بر این که اعتماد به نفس او پایین می‌آید، علائم افسردگی نیز پس از مدتی در دانش‌آموز بروز خواهد کرد.

دانش‌آموزانی که دچار بی‌انگیزگی می‌شوند بیشتر در معرض سرزنش والدین قرار می‌گیرند و چنانچه دچار بدخوابی، تغییر در اشتها، خلق پایین، احساس خستگی و درماندگی مداوم و خلق نامتناوب شده باشند احتمالا دچار افسردگی نیز می‌شوند.

برخی علائم بی انگیزه بودن عبارتند از:

ناتمام ماندن تکالیف خودداری از انجام تکالیف

بی‌توجهی و بی‌دقتی کاهش تمرکز

اجتناب از مطالعه

داشتن بهانه‏های مختلف برای انجام ندادن کارها

مسئولیت‌پذیر نبودن تنبلی و بی‌انرژی بودن مداوم

ابراز خستگی مداوم خیالپردازی بیش از حد

انتظار کمک از دیگران برای تکالیف داوطلب نبودن برای انجام کارها

تمایل مداوم به استراحت

توان تصمیم‌گیری پایین

برای درمان لازم است ابتدا عوامل ایجادکننده بی‌انگیزگی مورد بررسی قرار گیرد.

عوامل مختلفی مانند ضعف در پایه تحصیلی، الگوهای دانش‌آموز، تفاوت‌های فردی، نوع نگرش، تجربه منحصربه‌فرد، نگرش نسبت به تحصیل، نوع برداشت‌شان از جایگاهی که فرد در خانواده دارد، مشکلات درون خانواده مانند اختلافات و بد رفتاری‌های والدین، هوش، نوع شخصیت، وابسته بودن به والدین، تشویق نشدن برای انجام تکالیف منظم، عدم کنترل والدین نسبت به وضعیت تحصیلی فرزندانشان، در معرض تنبیه و سرزنش مداوم بودن.

پس از مشخص شدن عامل یا عوامل ایجادکننده، مداخلات درمانی صورت می‌گیرد و شناخت درمانی و درمان‌های انگیزشی و تقویت رفتاری در نوجوان توصیه می‌شود. همچنین در صورت لزوم از جلسات خانواده درمانی و درمان‌های والدین نیز برای کاهش عوامل تنشزای محیطی استفاده خواهد شد.

دکتر مهرنوش دارینی

روان‌شناس و مشاور

سکوت بیمارگون ارادی

وقتی کودک شروع به گفتن کلمات می‌کند و رفته رفته حرف می‌زند، والدین احساس خوبی دارند و خیالشان راحت است فرزند آنها می‌تواند صحبت کند و با افزایش سن کودک انتظار دارند فرزندشان براحتی بتواند با دیگران ارتباط برقرار کند. اما در فرآیند رشد در برخی کودکان رفتاری به چشم می‌خورد که هنجار نیست و به آن سکوت بیمارگون ارادی گفته می‌شود. در این اختلال، کودک وقتی در تعامل با افراد دیگر قرار می‌گیرد سر صحبت را باز نمی‌کند یا وقتی دیگران با او صحبت می‌کنند متقابلا پاسخ نمی‌دهد.

این کودکان در خانه و در حضور سایر افراد خانواده حرف می‌زنند، اما اغلب حتی در حضور دوستان نزدیک یا بستگان درجه دوم مانند پدربزرگ یا مادربزرگ صحبت نمی‌کنند. این اختلال با اضطراب اجتماعی زیادی همراه است و کودکانی که گرفتار سکوت بیمارگون ارادی هستند، اغلب از صحبت کردن در مدرسه خودداری می‌کنند و در نتیجه با مشکلات تحصیلی با اولیای مدرسه و معلم روبه رو می‌شوند و معلم نمی‌تواند مهارت خواندن را در این کودکان ارزیابی کند. همچنین این کودکان حتی برای رفتن به دستشویی نیز از معلم اجازه نمی‌گیرند و از برقراری ارتباط با همکلاسی‌های خود اجتناب می‌کنند.

این اختلال معمولا قبل از پنج سالگی شروع می‌شود؛ اما تا وقتی کودک به مدرسه نرفته، ممکن است خانواده اهمیت چندانی ندهد و عنوان کند فرزند من خجالتی است.

در این کودکان، رفتار لجبازی نیز دیده می‌شود و این رفتار معمولا محدود به محیط‌ها و موقعیت‌هایی است که نیاز است صحبت کند یا او را تحت فشار می‌گذارند تا صحبت کند.

در این اختلال کودک مبتلا حداقل به مدت یک ماه رفتار سکوت بیمارگون ارادی را از خود بروز می‌د هد و کودک در صحبت کردن در موقعیت‌های اجتماعی خاص که در آنها انتظار صحبت کردن وجود دارد (مانند مدرسه)، ناتوانی مداوم دارد، در حالی که او در سایر موقعیت‌ها براحتی صحبت می‌کند.

کودکانی که به کشور دیگر مهاجرت می‌کنند، طبیعی است به علت ناآشنایی کافی با زبان جدید از صحبت کردن خودداری کنند. اگر فرد زبان جدید را به اندازه کافی می‌فهمد، اما از صحبت کردن اجتناب می‌کند، ممکن است تشخیص این بیماری در مورد او مطرح شود.

برای درمان لازم است ابتدا مشخص شود کودک اختلال دیگری ندارد و همچنین لازم است جلسات آگاه سازی برای والدین صورت بگیرد، زیرا والدین به دلیل اجتناب کودک از صحبت کردن ممکن است برخورد سرزنشی شدید یا استفاده از الگوهای تهدید و تحقیر استفاده کنند که این مسأله منجر به بدترشدن روند درمان می‌شود. چنانچه اختلالات اضطرابی شدید نیز وجود داشته باشد در صورت لزوم مداخلات دارویی صورت می‌گیرد و پس از آن می‌توان با استفاده از شیوه‌های درمان رفتاری هم به صورت انفرادی و هم به صورت گروهی کودک را به حرف زدن در جمع سوق داد.

دکتر مهرنوش دارینی

روان‌شناس و مشاور

انواع اختلال های هذیانی

اختلال هذیانی، یکی از اختلالات روانپزشکی به حساب می‌آید که علامت بیشتر آن هذیان است. افراد مبتلا به اختلال هذیانی دچار هذیان‌های غیرمتعارف و عجیب می‌شوند که این نوع هذیان حداقل به مدت یک ماه یا بیشتر ادامه پیدا می‌کند و همراه با توهم در فرد دیده نمی‌شود یا اگر هم باشد بارز نیست. این افراد با افرادی که دچار روان‌پریشی و اسکیزوفرنی هستند متفاوتند و تا زمانی که راجع به عقاید خاص خود صحبت نکنند ممکن است متوجه نشوید رفتار بیمارگونه دارند. فرد مبتلا به اختلال هذیانی در عملکرد خود و کارکرد شغلی و بین فردی با مشکل مواجه می‌شود و ممکن است دچار انزوای اجتماعی شود. انواع اختلال هذیانی عبارتند از:

نوع بددلی (حسد): هذیان‌ها حاکی از این است که همسر یا نامزد فرد وفادار نیست و به او خیانت می‌کند. فرد مبتلا با کوچک‌ترین شواهدی تصور می‌کند نسبت به او خیانت صورت گرفته است و با همسر خود درگیر می‌شود تا از این بی وفایی جلوگیری کند.

‌ نوع متکبر (خود بزرگ‌بینی): در این نوع هذیان فرد تصور می‌کند دارای قدرت‌های خاصی است یا استعداد یا دانش خاصی دارد که کشف نشده است. برخی مواقع این نوع هذیان در فرد در مباحث دینی و مذهبی نیز به چشم می‌خورد و فرد تصور می‌کند شواهد خاصی دارد و از توانایی‌های بخصوصی برخوردار است.

نوع اروتومانیک (شهوانی): هذیان‌ها حاکی از این است که فرد تصور می‌کند شخص دیگری عاشق او شده است. در این نوع هذیان، فردی که از نظر فرد دلباخته است معمولا جایگاه بالاتری نسبت به او دارد و حتی ممکن است فردی کاملا غریبه باشد و گاهی نیز فرد تلاش می‌کند با آن فرد تماس برقرار کند.

نوع جسمانی: هذیان‌ها حاکی از این است که فرد به نوعی نقص جسمی یا بیماری طبی عمومی دچار شده است.

نوع گزند و آسیب: هذیان‌ها حاکی از این است که فرد باور دارد علیه او توطئه، نیرنگ و جاسوسی صورت می‌گیرد یا تحت تعقیب است یا تصور می‌کند عده‌ای قصد مسموم کردن یا بی آبرو کردن یا آزار و اذیت او را دارند یا می‌خواهند از دستیابی او به اهداف بزرگش جلوگیری کنند. این افراد حتی ممکن است از دست افرادی که نسبت به آنها شک دارد به مراجع قضایی شکایت کند.

نوع مختلط: هذیان‌هایی که خصوصیات بیش از یکی از انواع فوق را دارند.

نوع نامعین: هذیان‌هایی که درهیچ یک از انواع فوق گنجانده نشود (مثل برخی از هذیان‌های عاطفی).

شایع‌ترین نوع هذیان گزند و آسیب است و نوع بددلی در مردان شایع‌تر از زنان است. این اختلال اگر درمان نشود و پیشروی کند می‌تواند منجر به اختلال اسکیزوفرنی شود و در گروه سنی جوانان شایع‌تر است. برای درمان لازم است ابتدا مداخلات دارویی صورت گیرد و سپس سایر درمان‌ها با توجه به مدت زمان بروز بیماری و نوع هذیان در سطح روان شناختی آغاز ‌شود.

دکتر مهرنوش دارینی

روان‌شناس و مشاور

اختلال پاهای بی قرار

برخی افراد را دیده‌اید که پاها یا دست‌های خود را مدام تکان می‌دهند و این رفتار به گونه‌ای در آنها شدید است که ممکن است شما نیز ناراحت و عصبی شوید و به آن فرد تذکر بدهید که آن قدر پاهایت را تکان نده یا این که مایل نباشید‌ کنار آن فرد بنشینید. صرف نظر از رفتارهای عادتی برای تکان دادن پاها، نوعی بیماری وجود دارد که با این مشخصه مورد ارزیابی قرار می‌گیرد.

انسانها معمولا یک سوم زندگی خود را به خواب اختصاص میدهند و چنانچه در فرآیند خواب آنها اختلال ایجاد شود، نگران و عصبی میشوند و بیشتر مایلند که خواب آرام و کافی داشته باشند، اما گاهی خواب رخ نمیدهد یا در زمان نامناسبی روی میدهد یا این که به نظر آرامبخش نمیرسد که میتوان آن را اختلال خواب نامید.

این که ما بتوانیم خوب بخوابیم و انرژی کسب کنیم، بسیار مهم است و باید اشاره داشت که در فرآیند خواب، انواع مشکلات و اختلالات مختلف وجود دارد. یکی از این اختلال ها، پاهای بیقرار است که در آن فرد مبتلا دچار احساس ناخوشایند در پاها میشود و عدمتحرک و استراحت، سبب تشدید علائم بیماری خواهد شد.

این اختلال نوعی اختلال خواب حسی ـ حرکتی و عصبی و میل به حرکت دادن دست یا پاست و شاید شروع خواب را به تعویق بیندازد و فرد را از خواب بیدار کند.

تقریبا یک سوم بیماران مبتلا برای اولین بار، علائم خود را پیش از ۱۸ سالگی تجربه میکنند، ولی شیوع این بیماری با افزایش سن افزایش مییابد. این بیماری در زنان و نیز در افراد بیتحرک و دارای اضافه وزن، شایعتر است.

برای این که این اختلال را تشخیص دهیم، باید بدانیم، این علائم حداقل سه ماه ادامه دارد و دست کم سه بار در هفته بروز میکند و ناشی از التهاب جسمی یا گرفتگی یا رفتار عادتی نیست. علائم عبارتند از:

میل به حرکت دادن پاها که معمولا در پاسخ به احساسهای آزاردهنده و ناخوشایند بروز میکند.

میل به حرکت دادن پاها حین استراحت یا بیتحرکی، آغاز یا بدتر میشود.

میل به حرکت دادن پاها با انجام نسبی یا کامل تحرک تسکین مییابد.

میل به حرکت دادن پاها عصرها یاشبها بدتر از بقیه اوقات روز است.

بسیاری از افراد مبتلا به سندرم پای بیقرار بهعلت مشکل خود، دچار ترس از رفتن به رختخواب شده و این موضوع، باعث کاهش کیفیت زندگی این بیماران
میشود.

برای درمان لازم است، ابتدا فرد از لحاظ مسائل فیزیولوژیک که میتواند این بیماری را تشدید کند، مورد ارزیابی قرار گیرد و چنانچه مشکلات جسمی برطرف شد، در صورت لزوم، مداخلات دارویی در حوزه اختلالات اضطرابی و روان شناختی صورت میگیرد و برای حذف علائم ناشی از ترس میتوان از مداخلات روانشناختی و بالینی و روان درمانی استفاده و ریشههای استرس و اضطراب فرد را شناسایی کرد تا به ارتقای کیفیت زندگی فرد کمک شود.

دکتر مهرنوش دارینی

روانشناس و مشاور

حرکت های تکراری کودک نشانه چیست ؟

کودکان در فرآیند رشد، رفتارهایی از خود نشان می‌دهند که ممکن است ابتدا در نظر دیگران بامزه باشد. بخش زیادی از حرکاتی که در کودک دیده می‌شود طبیعی است، اما آن دسته از حرکات و ادا و اطوارهایی که بیش از حد تکرار می‌شود باید مورد بررسی قرار گیرد. والدین و مراقبان کودک اولین افرادی هستند که متوجه رفتار تکراری کودک می‌شوند و ابتدا سعی می‌کنند حواس کودک را پرت کرده تا حرکات او را کنترل کنند و اغلب هم به صورت کوتاه مدت با پرت کردن حواس کودک می‌توان رفتارش را متوقف کرد.

این حرکات نوعی رفتار حرکتی است که به طور مکرر رخ می‌دهد و ظاهرا اجباری است و بدون هدف انجام می‌شود؛ مانند دست تکان دادن یا حرکت نوسانی بدن، کوبیدن سر، گاز گرفتن خود، کوبیدن بدن به درو دیوار و عملا فرد حرکاتی انجام می‌دهد که به نظر می‌رسد مجبور است انجام دهد؛ اما ظاهرا کاربرد خاصی ندارند یا برای هدف خاصی انجام نمی‌شوند؛ مثلا دستش را به صورت دست دادن با دیگران یا به حالت بای بای کردن تکان می‌دهد. منظورش سلام یا خداحافظی با کسی نیست، سرش را به این طرف و آن طرف تکان می‌دهد بدون آن که منظورش «نه» گفتن باشد، سرش را به دیوار می‌کوبد بدون آن که از چیزی ناراحت باشد، دست یا بدن خود را گاز می‌گیرد بدون آن که هدفی داشته باشد. برخی از این حرکات قالبی به کودک آسیب نمی‌رساند، به عنوان مثال دست‌هایش را موقع نشستن زیر بدنش قرار می‌دهد یا درون لباس‌ها پنهان می‌کند.

حرکات قالبی در سه سال اول زندگی آغاز می‌شود و حرکات قالبی ساده مثلا تکان نوسانی در کودکان خردسالی که در حال رشد هستند، پدیده‌ای شایع است، اما حرکات قالبی پیچیده چندان شایع نیست.

تفاوت این اختلال با اختلال تیک در زمان شروع است. اختلال حرکت قالبی در سنین پایین‌تر یعنی قبل از سه سالگی بروز می‌کند، اما شروع تیک‌ها به طور متوسط بین پنج تا هفت سالگی است. همچنین حرکات قالبی ممکن است شامل دست و پا و کل بدن باشد و تیک‌ها عموما شامل چشم، صورت، سر و شانه هستند.

اختلال حرکت قالبی در کودکان کم توان ذهنی و کودکان نابینا و کودکانی که تاخیر رشد دارند، رایج است. همچنین حرکات قالبی ممکن است بیانگر اختلال طیف اوتیسم باشند و لازم است بررسی شود آیا در ارتباط اجتماعی و تعامل‌های کودک تاثیر گذاشته است یا خیر. وجود حرکات قالبی ممکن است حاکی از یک مشکل عصبی باشد، بنابراین باید جدی گرفته شود.

باید اشاره داشت استرس‌های محیطی می‌تواند جزو عوامل محرک برای ایجاد این نوع رفتار شود. برای تشخیص لازم است نوع حرکت کودک و فراوانی میزان بروز آن را در طول دو هفته ثبت کنید و در حالتی که خود کودک متوجه نیست، هم در شرایط استرس‌آور و هم در شرایط عادی از رفتار او فیلم تهیه و با متخصص مشورت کنید. درمان این اختلال، دارودرمانی و رفتاردرمانی است.

دکتر مهرنوش دارینی

روان‌شناس و مشاور

اختلالات رفتاری نوجوانتان را مدیریت کنید

دوران نوجوانی، دوران خاص و منحصر به فردی است و والدین بسیار اعتراض می‌کنند که نوجوان آنها حرف گوش نمی‌کند؛ با آنها جایی نمی‌رود؛ شب‌ها دیر می‌خوابد؛ دوست دارد بیشتر با دوستانش وقت بگذراند؛ مدام آهنگ گوش می‌دهد؛ پرخاش می‌کند و عصبی است؛ جواب بزرگ‌تر را می‌دهد… از این قبیل اعتراضات، از والدینی که نوجوان دارند، زیاد شنیده می‌شود .

البته بروز بسیاری از این علائم طبیعی به نظر می‌رسد. آنچه والدین را نگران می‌کند، کنترل نداشتن بر اوضاع است؛ احساس شکست می‌کنند و خودشان را سرزنش می‌کنند که چرا در سبک تربیتی خود ناموفق مانده‌اند. در مراحل اولیه نوجوانی تا حدی می‌توان سرکشی نوجوان را کنترل کرد، اما از ۱۶ یا ۱۷ سالگی از کنترل والدین خارج می‌شود و خانواده دچار تنش و ناآرامی می‌شود.

در دوران نوجوانی، علاوه بر کج رفتاری‌هایی که فرد از خود بروز می‌دهد، یک سری بیماری روان‌شناختی نیز وجود دارد که در این دوره شایع است. اختلالات در دوره نوجوانی معمولا شامل اختلالات روان تنی (سایکوسوماتیک)؛ اختلالات شخصیتی؛ اختلالات سایکوتیک (بیماری‌های روانی که شایع‌ترین آن اسکیزوفرنی است)؛ اختلالات نوروتیک (حالات عصبی مانند افسردگی) و وسواس است.

هر نوع افت شدید و قابل ملاحظه در عملکردهای هیجانی، تحصیلی و اجتماعی فرد را مورد بررسی بالینی قرار دهید که در صورت بروز اختلال، اقدامات درمانی به‌موقع صورت بگیرد.

چنانچه نوجوان مبتلا به اختلال خاصی نباشد، توجه داشته باشید که علت نوسان رفتاری او هویت یابی است. مهم‌ترین دغدغه نوجوان، تشکیل هویت است و هویت یعنی مشخص کردن این که چه کسی هستید و برای چه چیزی ارزش قائلید وچه مسیری را می‌خواهید در زندگی دنبال کنید. در این دوران نوجوان در هویت‌یابی با مشکل روبه‌رو می‌شود و بسیاری از مواقع در خلق وخو و اهداف زندگی خود نوسان دارد و لازم است به او کمک شود تا در فضای بدون تنش برای خود هدف تعیین کند. چنانچه نوجوان در هویت یابی با مشکلی روبه رو نشود، نهایتا می‌تواند تصمیم‌گیری کند و برای اهداف زندگی خود برنامه‌ریزی کند. در عین حال میل به سرکشی نیز باعث می‌شود، هر برنامه‌ای را دنبال کند، بجز برنامه‌ای که والدین به صورت تحکمی به او دیکته می‌کنند. باید بدانیم برای کنترل نوجوان نمی‌توان فقط از روش‌های مستقیم استفاده کرد و والدین لازم است ابتدا فقط رفتارهای حمایتی از خودشان بروز دهند و در عین حال معیارها و خط قرمز‌ها و محدودیت‌های خانواده را برای نوجوان مشخص کنند. بسیار طبیعی است که نوجوان محدودیت والدین را نمی‌پذیرد، بنابراین شیوه بیان کردن و استفاده از سوم شخص بی‌طرف نتیجه بهتری خواهد داشت. همچنین لازم است از درگیری لفظی و جسمی با نوجوان پرهیز کنید و از تحقیر مداوم و تهدید او اجتناب کنید. تهدید کردن نوجوان باعث می‌شود که میزان گرایش او به رفتارهای آسیب‌زا افزایش یابد.

دکتر مهرنوش دارینی

روان‌شناس و مشاور

از کودک آزاری عاطفی چه می دانید ؟

انسان نیازمند توجه است و کودکان این نیاز را بیشتر در خود احساس می‌کنند و به روش‌های مختلف آن را نشان می‌دهند. برخی خانواده‌ها بلد نیستند به کودک خود محبت کنند یا آن‌قدر درگیر مشکلات خود هستند که فراموش می‌کنند فرزندی دارند که نیازمند توجه است.

رابطه کودک با مادر دو بخش دارد که عبارتند از وابستگی (احساس مادر نسبت به کودک) و دلبستگی (احساس کودک نسبت به مادر). وابستگی پیش از تولد در مادر به وجود می‌آید و زمانی که نوزاد را بلافاصله بعد از تولد در آغوش مادر قرار می‌دهند، تماس پوست با پوست مادر و نوزاد، احساس وابستگی مادر به کودک را افزایش می‌دهد. دلبستگی از حوالی شش ماهگی به بعد در کودک به وجود می‌آید و تا دو سه سالگی کامل می‌شود.

رابطه عاطفی بین مادر و کودک در سلامت روان کودک موثر است و هرگونه رفتار تحقیرآمیز، طرد، توهین و سرزنش کودک توسط والدین و اطرافیان، کودک آزاری عاطفی محسوب می‌شود.

والدین و مراقبانی که کودک را طرد می‌کنند یا به او اجازه نمی‌دهند با دوستان و هم‌سن و سالان خود ارتباط داشته باشد، عملا کودک را منزوی می‌کنند یا والدینی که برای کنترل کردن کودک، او را از چیزی می‌ترسانند یا ترس‌های خود را به او انتقال می‌دهند یا وجود او را در خانه نادیده می‌گیرند و به احساسات او توجه نمی‌کنند، در واقع مرتکب کودک آزاری عاطفی شده‌اند. کودکی که نادیده گرفته شود در روابط خود با همسالان و خواهر و برادر خود درگیر رقابت و حسادت بیمارگون می‌شود.

یکی از مهم‌ترین آزارهای روحی، بدرفتاری عاطفی و بی‌توجهی و نادیده گرفتن کودک است. بدرفتاری عاطفی دایره وسیعی دارد؛ رفتار و نگرش‌های منفی مداوم نسبت به کودک به صورت کلامی، به کار بردن الفاظ زشت در صحبت و شوخی‌های منفی مکرر با او که سبب می‌شود کودک خود را بی‌ارزش و مستحق توهین بداند. این احساس بی‌ارزشی کودک را مستعد انواع اختلالات روانی می‌کند و غالبا آثار مخرب کودک آزاری عاطفی در دخترها به صورت افسردگی و در پسرها به شکل پرخاشگری خود را نشان می‌دهد و سایر علائم عبارتند از:

اضطراب و ناآرامی، گریه، سکوت، بی‌قراری، ترس، ترس‌های شدید از موقعیت و افراد، پرخاشگری و ناتوانی در کنترل احساسات، ضعف در تصمیم‌گیری و انتخاب، ضعف در بیان احساسات، کمبود اعتماد به نفس، ناتوانی در ابراز وجود و رفتارقاطعانه، احساس کم ارزشی، طرد شدگی و حقارت، احساس خلأ عاطفی و ناامنی عاطفی ـ روانی، وجود رفتارهای انزواطلبانه، مردم گریزی، بعضا داشتن افکار و تمایلات خودکشی.

برای درمان لازم است ابتدا جلسات مشاوره مداوم و منظم برای والد و مراقب کودک تشکیل شود و علاوه برآن کودک نیز در جلسات درمان گروهی قرار خواهد گرفت و با استفاده از روش‌های تقویت رفتار و انگیزشی می‌توان نیاز به دیده شدن را در کودک برآورده کرد.

دکتر مهرنوش دارینی

روان‌شناس و مشاور

مسئولیت پذیری را از کودکی یاد بگیریم

یکی از ویژگی‌های شخصیتی که در بهداشت روان و موفقیت افراد نقش مهمی دارد، مسئولیت‌پذیری است. برخی افراد به دقت وظایف‌شان را انجام می‌دهند و نیازی به تذکر دیگران ندارند و معمولا کارکردن و مراوده با این افراد خوشایند است و احساس آرامش به ما می‌دهند.

والدین مایلند فرزندشان مسئولیت پذیر باشد و وقتی سهل‌انگاری از فرزند خود یا حتی همسر و همکار و اطرافیان خود می‌بینند، آشفته و ناراحت می‌شوند. جمله‌هایی که در وصف افراد کم مسئولیت یا بی مسئولیت می‌شنویم عبارتند از: «روی حرف او حساب نکن؛ هیچ کاری را نمی‌شود به او سپرد یا همیشه یادش می‌رود و خرابکاری می‌کند.»

مسئولیت‌پذیری یعنی الزام و تعهد درونی از سوی فرد برای انجام مطلوب فعالیت‌هایی که به عهده او گذاشته می‌شود و دارای سه ویژگی تشخیص، تصمیم و خلاقیت است. این ویژگی از درون فرد سرچشمه می‌گیرد و فرد مسئولیت پذیر توافق می‌کند که یک‌سری فعالیت‌ها و کارها را انجام دهد یا بر انجام این کارها توسط دیگران نظارت داشته باشد. مسئولیت پذیری، هم در سطح فردی و هم در سطح اجتماعی صورت می‌گیرد. افرادی که دچار افسردگی هستند و افرادی که دارای اختلال شخصیت اسکیزویید و بیماری‌های روان‌شناختی هستند، مسئولیت‌پذیری به صورت بیمارگون پایین است؛ بنابراین انتظار ما از افراد باید متناسب با سلامت روان آنها باشد و در مورد کودکان نیز باید متناسب با سنشان از آنها انتظار داشت.

فرد مسئولیت پذیر اغلب:

* فعال‌تر است و عزت نفس بالاتری دارد.

* مسئولیت شکست و ناکامی را می‌پذیرد.

* دائم دیگران را مقصر نمی‌داند.

* برای جبران کردن ناکامی و شکست می‌کوشد.

* انعطاف‌پذیر است و مهارت تصمیم گیری دارد.

* مهارت برنامه‌ریزی دارد.

* متعهد است و می‌توان کارها را به او سپرد.

مسئولیت‌پذیری در دوران کودکی راحت‌تر آموخته می‌شود؛ اما با توجه به این که نوعی مهارت است، بنابراین در سنین بزرگسالی نیز می‌توان با تمرین و انگیزه و برنامه‌ریزی و تقویت درونی، به این مهارت دست پیدا کرد.

برای ایجاد این ویژگی لازم است فرد کاملا بداند موضوع درخواست چیست و انتظارات و وظایف را پیرامون آن درخواست به او بدهید. بنابراین می‌توان گفت احساس مسئولیت هنگامی در افراد به‌وجود می‌آید که اولا از طریق مشاهده، این فرآیند را در دیگران ببینند و ثانیا به آنها مسئولیت داده شود و ثالثا در مورد انجام وظایف به آنها بازخورد مثبت داده و رفتارشان تقویت شود.

در مورد کودکان، پذیرفتن مسئولیت نباید با احساس گناه یا اعمال زور یا تحقیر و سرزنش همراه باشد. برای کودکان خودتان الگوی مناسب باشید و لازم است ابتدا نوع مسئولیت را به صورت واضح و دقیق مشخص و مسئولیت را متناسب با سن و توان جسمی کودک انتخاب کنید. برای انجام مسئولیت از الگوهای تقویت و پاداش (کلامی) استفاده کنید. کودک باید بداند مانند بقیه اعضای خانواده وظایفی دارد که لازم است آنها را انجام بدهد وانتظار پاداش و جایزه نداشته باشد. تشویق‌ها لازم است در سطح کلامی و انگیزشی صورت بگیرد.

دکتر مهرنوش ‌دارینی

روان‌شناس و مشاور

http://press.jamejamonline.ir/Newspreview/3043178807294529719